راز خودرویی که همیشه یک جای کارش می‌لنگد....

تولید محصولات پیچیده همیشه به کمبود فناوری پیشرفته مرتبط نیست؛ گاهی چالش اصلی، ناتوانی در یکپارچه‌سازی فناوری‌هاست. به همین دلیل است که حتی خودرویی با ده‌ها قطعه و فناوری، ممکن است به کیفیت مطلوب نرسد؛ چالشی که بسیاری از محصولات پیچیده ایرانی با آن مواجه هستند.

گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس؛ بررسی برتری نظامی و فناوری کشورهای توسعه‌یافته نشان می‌دهد که این کشورها توانسته‌اند پیچیدگی فناوری‌های پیشرفته را مدیریت و مهار کنند. برای درک اینکه چرا برخی فناوری‌های پیشرفته هنوز در ایران توسعه نیافته‌اند، باید بدانیم پیچیدگی سیستم‌ها دقیقاً چیست و چه نقشی در توسعه فناوری‌های نوین دارد.

عسگر سرمست، رئیس اندیشکده اقتصاد دانش‌بنیان در گفت‌وگو با فارس توضیح می‌دهد که خودرو یک سیستم پیچیده است: اجزا مانند موتور، فرمان و شاسی در تعامل با یکدیگر عمل می‌کنند. نقص در عملکرد حتی یک جزء می‌تواند کل سیستم را از رسیدن به هدف بازدارد. این مثال نشان می‌دهد که پیچیدگی سیستم یعنی تمام اجزا باید با دقت، هماهنگی و اطمینان بالا عمل کنند تا عملکرد سیستم تضمین شود.

داشتن قطعات کافی، کافی نیست

در کشور ما، وقتی صحبت از تولید محصولات پیشرفته می‌شود، معمولاً تنها به توان تولید اجزا توجه می‌کنیم. برای مثال، درباره خودرو گفته می‌شود که موتور، بدنه و شاسی قابل تولید هستند؛ اما کیفیت نهایی پایین است. علت اصلی در مدیریت پیچیدگی سیستم‌ها و یکپارچه‌سازی اجزا نهفته است.

مهندسی سیستم راه حل این مشکل است. این رشته نه مسئول تولید اجزاست و نه ساخت قطعات، بلکه هماهنگی و یکپارچه‌سازی اجزای یک سیستم پیچیده را مدیریت می‌کند. تیم‌های مختلف باید مطابق استانداردهای مشترک با یکدیگر هماهنگ شوند تا عملکرد بهینه سیستم تضمین شود.

چرا تیم‌های فناور به‌تنهایی کافی نیستند؟

در صنعت فناوری و نوآوری، تولید یک محصول پیچیده مستلزم همکاری چند تیم است. حتی اگر اجزا و تیم‌ها موجود باشند، بدون چارچوب مشخص، همکاری مؤثر شکل نمی‌گیرد.
سرمست توضیح می‌دهد که نبود استانداردها و پروتکل‌های هماهنگی مانع از تولید محصولات پیچیده می‌شود. در دنیا، شرکت‌های بزرگ یا مشاوران مهندسی سیستم نقش هماهنگ‌کننده و یکپارچه‌ساز را بر عهده دارند تا تولید محصولات با فناوری بالا امکان‌پذیر شود.

مسیر توسعه فناوری در ایران

برای شکل‌گیری زیست‌بوم نوآوری و تولید محصولات پیچیده با فناوری پیشرفته، دو مسیر وجود دارد:

1. شرکت‌های بزرگ فناوری وارد عمل شوند و دانش خود را در کل زیست‌بوم کشور گسترش دهند.
2. نهادهای دولتی و علمی مانند معاونت علمی و وزارت علوم، از شرکت‌های مشاور مهندسی سیستم حمایت کنند تا در پروژه‌های ساخت داخل و تولید بار اول نقش هماهنگ‌کننده را داشته باشند.

با نهادینه کردن مهندسی سیستم در زیست‌بوم نوآوری کشور، می‌توان بسیاری از محصولات پیچیده داخلی را با کیفیت و استاندارد بالا تولید کرد و نقاط ضعف زنجیره توسعه محصول را مشخص نمود.

اهمیت مهندسی سیستم در توسعه فناوری

مهندسی سیستم حلقه مفقوده در مسیر اقتصاد دانش‌بنیان و پاسخگویی به تقاضاهای فناورانه است. این رویکرد به ویژه برای بازسازی زیرساخت‌ها پس از بحران‌ها و جنگ‌ها حیاتی است، زیرا همکاری هم‌زمان چند تیم تخصصی و هماهنگی اجزای سیستم را ممکن می‌سازد و زمان و هزینه تولید محصولات پیچیده را به حداقل می‌رساند.